Te midden van een groeiende hoeveelheid literatuur over ecclesiologie, verscheen ook het handboek voor Gemeenteopbouw Verlangen en Vertrouwen van Jan Hendriks. Centraal staat hierin de stelling dat voor vitalisering van gemeente en parochie drie dingen nodig zijn: een visie waarin het verlangen concreet gestalte krijgt, zicht op een begaanbare weg (een methode) en vertrouwen. ‘Als de Heer het huis niet bouwt…’. Hier niet gezegd als een verplichte belijdenis, maar als richtinggevend voor het handelen en ook bepalend voor de vormgeving van gemeente/parochie.

Dit boek komt hier ter sprake omdat het veel aandacht besteedt aan een vergelijkende beschrijving van stromingen in de gemeenteopbouw, in het bijzonder aan de missionaire stroming (à la Hoekendijk), de evangelicale beweging en de beweging open gastvrije kerk.

Identiteit
De genoemde stromingen verschillen van elkaar in identiteit en dat bepaalt ook alle andere aspecten van het bijbehorend gemeentemodel: leiding, klimaat, doeleinden/ taken en structuur. We noemen hier alleen een paar opmerkelijke verschillen in identiteit, dat wil zeggen in zelfbeeld en missie.

Gemeente als voorhoede
De missionaire stroming à la Hoekendijk ziet de gemeente als voorhoede met als missie het brengen van Shalom in alle sectoren van de samenleving. De aangewezen weg is het stichten van gemeenten overal waar mensen zijn. Met een modewoord van vandaag gaat het dus om kerkplanting. De kenmerkende, beroemde zin luidt: ‘Bij een samenleving in veelvoud hoort ook een kerk in veelvoud’. Deze stroming laat zich vooral inspireren door het exodusmotief en door de oproep van de profeten. Het lijkt er op dat het kerkelijk instituut deze beweging uit het oog heeft verloren.

Kerk als reddingsboot
De evangelicale beweging richt zich op bekering, zowel van mensen die Christus niet kennen, als van de kerk die haar evangelisatieopdracht verwaarloost. Haar ideaal is mensen en kerken te maken tot toegewijde volgelingen van Jezus. Daarbij laat zij zich gezeggen door de zendingsopdracht, zoals die staat in Matt. 28:19, 20. Het beeld dat hierbij past is de ‘kerk als reddingboot’ die mensen opvist uit de zee waarin zij voor eeuwig dreigen weg te zinken.

Open gastvrije kerk
De jongste stroming (of wellicht juist de oudste!) is de beweging open gastvrije kerk. Zij ziet zichzelf als beweging van gasten, vreemdelingen, Gods volk onderweg. Vanuit dat besef ziet zij het als haar missie ruimte te scheppen voor alle mensen onderweg. Het verhaal dat haar nooit verveelt en steeds weer inspireert is dat van de Emmaüsgangers uit Lucas24. Alle elementen van gastvrijheid zijn hier present. Het beeld dat hierbij past is: ronde tafel, herberg of begrippen die daaraan verwant zijn: haven, vrijplaats, ‘Raststätte’.

De verschillen in identiteit tussen deze stromingen werken door in alle aspecten van gemeente/parochie.
Maar naast verschillen zijn er ook overeenkomsten. Want alle drie stromingen zijn missionair. En dus: oecumenisch.

Meer lezen
Boekbespreking in Kerkinformatie mei 2009

Verlangen en Vertrouwen. Het hart van gemeenteopbouw.
Jan Hendriks.
Uitgeverij KOK, Kampen, 2008